Granit Xhaka thừa nhận dùng giấy chứng nhận tiêm chủng giả: Thủ quân Thụy Sĩ đối diện án tù, bị loại khỏi đội tuyển

Khoảnh khắc đáng nhớ không nằm ở một pha tắc bóng. Đó là lúc tờ Blick của Thụy Sĩ đăng dòng tin ngắn: Viện kiểm sát Lucerne chính thức khởi tố Granit Xhaka. Một thủ quân ba mươi ba tuổi, hơn một thập kỷ thi đấu ở đỉnh cao châu Âu. Vài giờ sau, không qua luật sư, không qua người phát ngôn, Xhaka tự lên Instagram nhận tội. Trong nghề của tôi, cảnh cầu thủ phủ nhận rồi bị dữ liệu bẻ gãy là chuyện thường ngày. Cảnh họ tự đăng đàn nhận sai chỉ vài giờ sau khi báo chí lên tiếng thì không. Người ta xem highlight, tôi xem hợp đồng. Cả hai đều có pha lật kèo. Muốn hiểu vì sao một người đàn ông đã có mọi thứ lại đánh cược sự nghiệp vào một tờ giấy, phải đặt câu chuyện vào đúng bối cảnh. Đại dịch COVID-19 biến "chứng nhận tiêm chủng" thành loại giấy thông hành đắt giá nhất châu Âu. Ở Thụy Sĩ, tấm giấy đó quyết định cầu thủ có được vào sân tập, vào khách sạn, vào sân bay hay không. Với một đội trưởng đội tuyển quốc gia, đó không chỉ là chuyện sức khỏe. Đó là chuyện được ăn tập cùng đồng đội, được dẫn dắt phòng thay đồ, được giữ suất trong một chu kỳ giải đấu. Khi chiếc ghế thủ lĩnh phụ thuộc vào một mảnh giấy, áp lực không còn là thể thao nữa. Nó là hành chính, là pháp lý, là sinh kế. Đại dịch đóng cửa sân, nhưng không đóng cửa được Google Sheet của tôi. Trong khoảng thời gian đó, tôi ghi lại hàng loạt trường hợp cầu thủ, huấn luyện viên và nhân viên câu lạc bộ bị kiểm tra giấy tờ y tế. Phần lớn trong số họ không có vấn đề gì. Một số nhỏ thì có. Câu chuyện của Xhaka thuộc nhóm thứ hai, và nó vỡ theo đúng cách mà mọi hồ sơ giả vỡ: từ bên trong. Đây là chỗ câu chuyện bắt đầu rạn. Lớp xác minh thứ nhất là tuyên bố chính thức. Chỉ vài ngày trước khi mọi thứ vỡ ra, người phát ngôn của Xhaka, Andreas Bantel, khẳng định với truyền thông rằng thân chủ anh ta đã tiêm chủng đầy đủ và sở hữu mọi chứng nhận y tế hợp lệ. Bản tuyên bố nghe rất chắc, rất hợp lý, đúng kiểu văn bản mà các câu lạc bộ vẫn phát đi để dập tin đồn. Nhưng tuyên bố miệng không phải bằng chứng. Nó chỉ là một tấm màn. Lớp xác minh thứ hai là dữ liệu. Rất nhanh sau đó, những mâu thuẫn về ngày tháng xuất hiện. Một chứng nhận hợp lệ phải khớp với lịch sử tiêm chủng, với hồ sơ y tế, với dấu thời gian hành chính. Khi các mốc ngày không khớp nhau, toàn bộ lớp phòng thủ sụp đổ. Đây không phải lần đầu tôi thấy một tấm giấy đẹp về hình thức nhưng sai về trình tự. Trong giới chuyển nhượng, người ta vẫn gọi đó là lỗi "hợp đồng in ngày trước khi ký". Cái sai nằm ở cấu trúc, không nằm ở chữ ký. Lớp xác minh thứ ba mới là phần chí mạng: cơ quan điều tra. Viện kiểm sát Lucerne không tự dưng nhúng tay vào. Họ chỉ khởi tố khi có chứng cứ đủ nặng. Khi phiên điều trần chính thức được ấn định vào đầu tháng Mười, Xhaka hiểu rằng không còn lối thoát. Anh đăng đàn. "Tôi bị nỗi sợ và sự ngờ vực xâm chiếm." Đó là câu giải thích anh đưa ra. Và cũng là lúc câu chuyện bước sang ngã rẽ khác. Trong giới bóng đá, người ta thường nói về hai loại hậu quả: hậu quả trên sân và hậu quả ngoài sân. Vụ Xhaka cho thấy loại thứ hai mới là loại chí mạng. Liên đoàn Bóng đá Thụy Sĩ phản ứng gần như tức thì: đội trưởng không lên tập trung, mất suất trong bốn trận Nations League vào tháng Chín và tháng Mười. Một án phạt thể thao đến nhanh, gọn và không thương lượng. Các liên đoàn luôn hành động như vậy. Khi hình ảnh bị đe dọa, họ cắt đứt trước khi công luận kịp cắt họ. Nhưng án phạt thể thao chỉ là phần nổi. Ở Thụy Sĩ, việc tạo và sử dụng chứng nhận COVID giả được xếp vào tội làm giả tài liệu. Khung hình phạt không nhẹ: phạt tiền cao, kèm theo án tù có thể lên tới ba năm. Một thủ quân đội tuyển quốc gia, người từng đại diện cho cả một nền bóng đá, đang đứng trước tòa án hình sự vì một tờ giấy. Tôi bước vào phòng họp với một chiếc điện thoại, bước ra với cả một phiên chợ. Và ở phiên chợ này, thứ được mua bán không phải là bàn thắng. Ở đây có một chi tiết mà hầu hết bản tin đều bỏ qua. Sau trận đấu của câu lạc bộ chủ quản, khi được hỏi về cuộc điều tra, Xhaka nói ngắn gọn rằng anh không bận tâm, rằng "đã từng có những chuyện tồi tệ hơn trong đời". Câu nói đó khác hẳn với tuyên bố sám hối chỉ ít ngày sau. Giữa hai phát ngôn ấy là một khoảng trống. Và khoảng trống thường là nơi sự thật nằm. Câu chuyện chính thống mà truyền thông dựng lên có hai phiên bản. Bản thứ nhất: một ngôi sao hoảng loạn trong đại dịch, làm liều, rồi hối hận. Bản thứ hai: một thủ lĩnh đạo đức giả, bị bắt quả tang, phản ứng theo bản năng sinh tồn. Cả hai đều có phần đúng, và cả hai đều có điểm mù. Điểm mù lớn nhất là thời điểm. Vì sao câu chuyện vỡ ra đúng lúc này, chứ không phải hai năm trước, khi đại dịch còn đang là tâm điểm? Rò rỉ không bao giờ là tai nạn. Ai đó luôn muốn bạn đọc trang ba. Trong nghề của tôi, khi một thông tin nổ đúng vào lúc một đội tuyển chuẩn bị bước vào chu kỳ giải đấu, người ta thường nhìn vào người được lợi, chứ không chỉ nhìn vào người bị hại. Điểm mù thứ hai là khoảng cách giữa hai hệ thống. Án phạt của liên đoàn mang tính hành chính. Án phạt của tòa án mang tính hình sự. Cầu thủ thường được huấn luyện để chịu án thể thao. Họ không được huấn luyện để chịu án hình sự. Khi hai hệ thống cùng lúc giáng xuống, cái bị nghiền nát trước tiên không phải là sự nghiệp. Đó là danh tính. Một người từng đứng mũi chịu sào cho cả đội bỗng trở thành người bị cả hệ thống đứng nhìn. Và còn một sự thật khó nói: đây không phải câu chuyện của riêng một cá nhân. Trong những năm đại dịch, không ít cầu thủ, quan chức và nhân viên bóng đá đã đối mặt với áp lực tương tự. Xhaka chỉ là người bị bắt gặp, và nổi tiếng đến mức không thể im lặng. Điều đáng theo dõi tiếp theo không phải hình phạt. Đó là hệ quả domino. Một đội trưởng bị loại khỏi bốn trận Nations League để lại một khoảng trống trong phòng thay đồ, một cuộc chiến để giành băng đội trưởng, và một câu hỏi về văn hóa kiểm soát y tế trong bóng đá chuyên nghiệp. Các hợp đồng tài trợ sẽ được rà soát lại. Ban lãnh đạo câu lạc bộ sẽ tính toán. Còn Xhaka sẽ phải chứng minh rằng một sai lầm có thể được tha thứ, trong một thị trường vốn nổi tiếng là không có chỗ cho sự tha thứ. Giá trên bảng điện tử là số. Giá sau cánh gà mới là câu chuyện. Và câu chuyện này còn dài hơn một phiên điều trần.